Preek Ds. H. Fonteyn - Openbaring 4

Preek H. Fonteyn - Openbaring 4

Zondag 4 november 2018, Horssen

Schriftlezing: Openbaring 4

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Als we het boek Openbaring openslaan, bevinden we ons tegen het einde van de eerste eeuw. En dat enorme Romeinse rijk, een imperialistische wereldmacht, een smeltkroes van talrijke landen, volken, culturen en religies, heeft iets nodig dat verbindt, dat die enorme diversiteit overkoepelt. En er werd een machtig bindmiddel gevonden: de verering van de keizer als god en heer, de keizercultus. In het formeel beamen van het credo, Caesar Kyrios, zouden al die verschillende volken en culturen en religies toch met elkaar verbonden zijn als de diverse ledematen onder één hoofd. Zeg maar zoals ooit de enorme verering van maarschalk Tito, de verzetsheld tegen de Nazi’s, het bindmiddel was tussen al die verschillende volken, religies en culturen in voormalig Joegoslavië.

Alleen de Joden zijn lange tijd van deze belijdenis vrijgesteld, hun god is immers onzichtbaar en daarom ongevaarlijk, meent men in Rome. En de Joodse politieke en religieuze leiders, vooral te vinden bij de partij van de Sadduceeën, zijn loyaal aan Rome en doen er alles aan om opstandige geluiden in de kiem te smoren. Wel was er ook in Palestina verzet tegen de Romeinse bezetting, - de Zeloten -,  maar over ’t algemeen koos men toch voor een pragmatische en opportunistische instelling, we zien daar in de evangelieverhalen de sporen van terug. Geen last veroorzaken, niet opvallen, en zodoende zoveel mogelijk je eigen bewegingsvrijheid waarborgen. En als het moet, zoals in het proces tegen Jezus, dan maar één persoon opofferen om gedoe voor het hele volk te voorkomen.

 

 

 

Intussen is er veel veranderd. Een grote joodse opstand heeft in het jaar 70 geleid tot de verwoesting van Jeruzalem en de tempel. En intussen is ook de christelijkegemeente ontstaan. Aanvankelijk als een van de vele stromingen binnen het religieuze jodendom. Maar al gauw gaat deze beweging als het ware over de rand. Er voltrekt zich een scheiding tussen synagoge en kerk. Deze nieuwe beweging ontpopt zich als sterk missionair en overstijgt raciale, nationale en culturele grenzen. Heidenen, niet-joden, mensen zoals wij, worden volgeling van deze joodse Messias. Grieken, Turken, Macedoniërs, Egyptenaren, Ethiopiërs, Romeinen… mensen uit alle mogelijke landen en volken sluiten zich aan. De christelijke gemeente groeit zienderogen en net als de joodse gelovigen doen ze niet mee aan de keizercultus. Ze weigeren de keizer in Rome als HEER, als KYRIOS, te erkennen en kennen deze eretitel uitsluitend toe aan Christus: Christos Kyrios. En het is met name keizer Domitianus, regerend ongeveer van 80 tot eind 90 na Christus, die vreest dat dit wel eens een tikkende tijdbom kan zijn die de macht van Rome kan laten exploderen. Hij begint daarom met systematische vervolging van de jonge christelijke gemeenten die overal in zijn rijk ontstaan. Ineens wordt het belijden van Jezus Christus als Heer – waar dominees hun preek mee plegen te openen en waar niemand van ons meer van opschrikt – een zaak van maatschappelijke carrière of leven in de marge, en zelfs een zaak van leven of dood!  Rome zal eens even laten voelen wie er de baas is, wie er HEER op aarde is!!!

Dat is de achtergrond waartegen het boek Openbaring ontstaat. De kerk zit in de knel. En met dit boek wil Johannes de jonge christelijke gemeenschappen tot volharding aansporen en een hart onder de riem steken. Door hen te wijzen op Jezus Christus als de werkelijke Kyrios. Hij is de Komende, die gekomen is. Hij, die geleden heeft, is de overwinnaar, de triomferende. Zijn Rijk van liefde en recht zal het winnen. En dat gebeurt in apocalyptische bewoordingen, in beeldentaal. Beeldentaal die spreekt van een strijd die gaande is tussen licht en donker, goed en kwaad, leven en dood, gerechtigheid en onrecht. Een strijd waarvan in Christus de goede afloop gegarandeerd is. En gelovigen worden opgeroepen, op aarde daarom te volharden in onze eigen heilige strijd, onze jihad: dat is geen gewapende strijd tegen mensen, maar een geestelijke strijd om volhardend en moedig Gods rijk te beamen, in woord en daad, zelfs als de consequentie in het uiterste geval het martelaarschap kan zijn.

De Openbaring is een moeilijk boek. Veel van die beelden weten we niet goed te interpreteren. Daarom is er alom verschil in opvatting over de juiste uitleg ervan. Maar de belijdenis dat Christus, de Levende, het gezicht van de toekomst is en de grond van onze hoop, die belijdenis delen christenen wereldwijd. En dat is vandaag even belangrijk als tweeduizend jaar terug, want zonder hoop, zonder positieve verwachting, kan een mens de donkere kanten van het leven niet aan.

En dat is nou precies waar het vanmorgen over gaat. Johannes, de ziener, ziet een deur open in de hemel. Een open deur, dat is een symbool. Een symbool van vrijheid, van gast-vrijheid ook. Van toegankelijkheid, van ergens welkom zijn.
Het is geen toeval dat juist dit beeld, deze metafoor, hier gebruikt wordt. Voor de kerk, voor de gelovigen, voor ons, die – als we geconfronteerd worden met de moeiten en het lijden en de zorgen en onzekerheid over de toekomst, - juist zoveel vragen hebben. Waar is God nou in dit alles?   Hoor, zegt Johannes, en zie met me mee! Mij is iets geopenbaard, ik heb een kijkje achter de schermen ontvangen. Ik citeer Willem van der Zee in een heel mooi boekje over dit bijbelboek: “Wie Jezus gezien heeft – dat is degene met die luide stem die aan het woord is – kijkt door een open deur in de diepste waarheid over ons bestaan en weet dat de dingen niet toevallig, niet zinloos, niet doelloos zijn.”

 

Wat de camera’s niet registreren, wat niet in formules kan worden vastgelegd, wat boven ons verstand uit gaat, wat onze dimensies te boven gaat, dat krijgt Johannes te zien en daarin mogen wij met hem meekijken. Een kijkje in de hemel, in Gods werkelijkheid. Een kijkje op de geschiedenis, op het woeden van de wereld, vanuit hemels perspectief.  Wat ziet hij allemaal?
Om te beginnen een troon. Dat duidt op regering,op beleid. En wat voor beleid? Geen willekeur, geen dictatuur, geen ijzeren vuist. Nee, er is rond die troon een regenboog. Dat doet ons denken aan het verhaal van Noach. Aan het teken dat hemel en aarde verbindt, en in al zijn veelkleurigheid het leven op aarde symboliseert en Gods verbond met al wat leeft. M.a.w. Gods beleid is gericht op heil en redding voor de wereld. En op de troon iemand die alleen maar beschreven kan worden met behulp van de namen van edelgesteente. Alleen maar tastend, bij benadering. God is niet uit te tekenen. Wel wat Hij doet. Hij regeert, in liefde… zegt het geloof, geheel anders dan wie de troon in Rome bezet.
Is Johannes sober met zijn beschrijving van God zelf, uiterst breedvoerig is hij over wie er rondom de troon zijn en wat daar allemaal gebeurt: 24 oudsten, 7 fakkels, 4 levende wezens. De uitleggers hebben zich er van alles bij voorgesteld. Bij die 24 is gedacht aan de sterrengoden van de dierenriem, zoals Aquarius, Orion, Pegasus. Sommige daarvan kennen we beter onder hun Nederlandse naam: stier, tweeling, schorpioen, boogschutter… Ook is gedacht aan de twaalf stammen van Israël en de twaalf apostelen, kortom, het totale volk van God van alle tijden. En bij de zeven fakkels is gedacht aan de volmaakte (7, het getal der volheid) uitstraling van de Geest van God. En bij de vier levende wezens is gedacht aan de vier windstreken, aan de vier seizoenen, aan de vier cherubijnen die volgens de profeet Ezechiël de troon van God dragen, en aan de vier evangelisten. Maar wat het ook mag zijn: duidelijk is dat God, met alles rondom zijn troon, verbonden is met zijn schepping. Dat wil ook die glazen zee zeggen: de bodem van de hemel is transparant, er is zicht op de aarde, er is betrokkenheid.

En wat gebeurt er rond die troon? Nou, daar wordt onafgebroken Gods lof gezongen! Daar is Gods koningschap een onbetwiste zaak.
Daar danken wij natuurlijk het volksgeloof in het hiernamaals aan als een eindeloos musicerend en zingend op een wolk rondzweven.
Het is één en al halleluja, daar in de hemel. En misschien roept dat bij ons wel in eerste instantie enige tegenzin op. Verdorie, zien ze daar boven dan niet hoe het er hier beneden aan toe gaat! Hoe in Jemen kinderen doodgaan van de honger, hoe de westerse grootmachten, inclusief Nederland, gewoon doorgaan met handel en wapenleveranties aan Saoedi-Arabië dat aantoonbaar oorlogsmisdaden in Jemen pleegt. Zien ze daarboven niet wat er nota bene vaak met een beroep op de hemel zelf aan schrijnend onrecht plaats heeft. Kijken ze daarboven eigenlijk wel eens naar beneden, door die glazen bodem?

Tsja, een te snel, te makkelijk halleluja geeft ons hier op aarde, in het ondermaanse, een vieze smaak in de mond. En een te vlotjes wegredeneren van alle lijden en onrecht met een verwijzing naar de eeuwige zaligheid, of naar God die alles wel in de hand heeft, dat kan u en mij tot vloeken brengen. Tot een bittere, verdrietige reactie: laat maar, hou je mond maar, ik kan geen vrome praatjes meer horen.  Ja, je kunt te vroeg, te makkelijk, teveel vanuit je eigen comfortzone sprekend, met zogenaamd troostende woorden over Gods beleid en Gods voorzienigheid komen. Dan wegen we het verdriet en de aanvechting van anderen onvoldoende, dan brengen we te weinig empathie mee.  Het is een verwijt dat ik maar al te vaak hoor aan het adres van pastores en predikanten en aan de kerk of christenen in het algemeen… Dat we te snel met de antwoorden klaar staan, en het niet uithouden in de diepte van de vragen…

Datverwijt kun je de schrijver van de Openbaring niet maken, want Johannes zelf is vanwege zijn geloof naar het eiland Padmos verbannen, een soort Robbeneiland, zeg maar. Hij staat zelf als het ware met de poten in de modder, hij moet ook zelf die jihad voeren, die strijd des geloofs. Dat geeft hem het recht om te spreken. Hij heeft zelf ook littekens.
En als iemand met littekens spreekt over Gods wil, Gods trouw, Gods koningschap, Gods leiding… dan wil je wel luisteren. Want zo iemand spreekt vanuit ervaring en als zo iemand ondanks alles God looft, halleluja zegt en zingt, dan is dat niet goedkoop.  En dan is het af en toe misschien, zoals in het lied van Leonard Cohen, een cold and broken halleluja, maar misschien spreekt juist zo’n gebroken halleluja het krachtigst …

Halleluja zeggen, en zingen, God prijzen, hier op aarde, in dit aangevochten bestaan, met een hemel waarvan in onze beleving de deur vaak dicht zit, is een krachtige geloofsbelijdenis. God loven is EN TOCH zeggen. In de hemel, in Gods werkelijkheid, wordt geloven aanschouwen, maar in dit ondermaanse moeten we elkaar ertoe aansporen, elkaar helpen om het vol te houden, elkaar dragen en steunen in dit belijden.
Al is het soms maar met een handjevol mensen, maar het is goed dat dat er liturgie gevierd wordt, dat we samen komen en samen zingen en bidden. En samen belijden, in alle gebrokenheid, een geloof dat ooit, hopen we, aanschouwen wordt:

Zoals Karl Barth, de grote Zwitsers theoloog aan de vooravond van zijn overlijden, volgende maand precies vijftig jaar geleden, zei: “ Ja, de wereld is duister… Maar we laten onze kop niet hangen. Nooit! Want er wordt geregeerd. Niet alleen in Moskou en Washington en Peking, niet alleen hier op aarde, maar ook vanuit de hemel!  God is in charge. Daarom ben ik niet bang… God laat ons niet vallen, niemand van ons… Er wordt geregeerd!“

Ds. H. Fonteyn, 4 november 2018, Horssen

Verbinding

Samen zoeken naar sporen van God en geïnspireerd er gestalte aan geven door met elkaar een uitnodigend thuis te vormen.

 

Agenda

do nov 29 @ 7:00PM -
Adventsvesper (Mamre Druten)
zo dec 02 @ 9:30AM -
Eredienst Druten
zo dec 02 @11:00AM -
Eredienst Bergharen
zo dec 02 @11:00AM -
Eredienst Horssen
do dec 06 @ 7:00PM -
Adventsvesper (Lier Puiflijk)
zo dec 09 @ 9:30AM -
Eredienst Horssen
zo dec 09 @11:00AM -
Eredienst Druten
do dec 13 @ 7:00PM -
Adventsvesper (’t Trefpunt Deest)
zo dec 16 @11:00AM -
Eredienst Bergharen
do dec 20 @ 7:00PM -
Adventsvesper (Parochiecentrum Druten)
Copyright © 2018 Streekgemeente Maas en Waal. Alle rechten voorbehouden.
Joomla! is vrije software uitgegeven onder de GNU/GPL Licentie.

Copyright © 2013. All Rights Reserved.