Preek Ds. A. van Esschoten

14 september 2014

Gemeente van Christus,

 

A) Mensen ontmoeten elkaar

Een paar weken geleden begonnen de scholen weer. Die eerste dagen is het allemaal even wennen. Je kunt nieuwe klasgenootjes hebben of nieuwe leraren. Het is even afwachten hoe ze zullen zijn. Bij sommige mensen zie je dat al vrij snel. Zij laten goed zien wie zij zijn. Je ziet: die is altijd vrolijk en behulpzaam. Of: zij is snel nukkig en geïrriteerd, kan niet veel hebben. Er zijn ook mensen waar je niet zo'n goed beeld krijgt van hoe ze zijn. Het duurt dan langer voor je ze een beetje leert kennen. En er zijn mensen waar je wel een beeld van hebt, maar dan kan later blijken dat je het mis had. Als je iemand beter leert kennen, blijkt iemand heel anders te zijn dan je had verwacht. Die jongen die altijd een grote mond tegen de leraren heeft en haantje de voorste is in de klas, kan zomaar heel onzeker over zichzelf blijken te zijn. Of dat meisje dat altijd aardig en liefjes overkomt, kan ondertussen veel verdriet of angst met zich meedragen.

Daar kom je vaak pas achter als je met iemand aan de praat raakt. Of als er in de klas bijvoorbeeld een sfeer ontstaat waarin ruimte ontstaat om iets over jezelf kwijt te kunnen.

Zolang we langs elkaar heen leven, komt er geen moment van echte ontmoeting. Dat zagen we in het filmpje. De mensen die met elkaar in gesprek kwamen, waren op straat finaal langs elkaar heen gegaan. Ze kwamen wel tot een echte ontmoeting. Maar pas toen ze uitgenodigd werden om samen te zoeken naar wat ze met elkaar delen. Wat belangrijk daarin was dat tegen hen gezegd werd: er is iemand die jou graag wil ontmoeten. Ze wisten dus dat degene met wie ze zouden gaan spreken, hen wilde leren kennen.

Zoals de mensen in het filmpje langs elkaar fietsen of wandelden zonder elkaar op te merken, zo kan dat op school of in de klas ook. Je zit wel bij elkaar in de klas, maar in feite weet je niet in wat er in de ander omgaat. Wat er achter hem of haar schuilgaat.

 

Zo gaat het op scholen, maar eigenlijk komt het overal in je leven weer terug. Als je een nieuwe baan krijgt, of verhuist en je aansluit bij een andere kerk. Als je lid wordt van een vereniging. Overal kom je nieuwe mensen tegen. En het mooie is dat zelfs als je mensen al langer kent, of zelfs heel goed kent, blijken ze je altijd weer te kunnen verrassen. Na jaren vriendschap kun je in gesprek raken en weer nieuwe dingen van de ander ontdekken. En in een liefdesrelatie is het heel belangrijk om in gesprek te blijven en de ander te blijven herontdekken.

 

Als ik in het kader van het jaarthema van onze regio over ontmoetingen spreek, is dat waar het over gaat. Niet zomaar het moment waarop mensen elkaar voor het eerst treffen. Maar de momenten waarop mensen echt iets van elkaar mogen zien. Waarop zij de ander en zichzelf beter leren kennen. Dat soort ontmoetingen zijn cruciaal voor mensen. En daarom zullen we dit jaar ook veel ontmoeting laten plaatsvinden, straks te beginnen bij de activiteiten bij het koffiedrinken.

 

Een bekende joodse godsdienstfilosoof, Martin Buber, schrijft over dit thema in zijn boek 'Ik en Jij'. Dit boek zal in het V&T-programma als basis dienen voor een van de avonden over ontmoeting.

Hij beschrijft hoe de ontmoeting tussen twee mensen het ons mogelijk maakt om werkelijk mens te zijn. Door de ander kan ik als het ware pas werkelijk mezelf zijn. Dat klinkt wat abstract, maar ga maar eens bij jezelf na wanneer je een bijzondere ontmoeting met iemand had. Waardoor was dat moment eigenlijk bijzonder? Je kon allebei helemaal jezelf zijn, je voelde je gehoord en begrepen, of je begreep juist die ander. En waarschijnlijk bracht die ontmoeting je verder. Want vaak is er iets wat we uit een werkelijke ontmoeting leren of opsteken. Over onszelf of over onze plek in de wereld.

 

Ontmoetingen waarin mensen elkaar werkelijk proberen te kennen zijn heel belangrijk. We zien ook direct wanneer het fout gaat. Pesten is een duidelijk voorbeeld. Bij pesten wordt veel negatieve aandacht aan een persoon gegeven, telkens weer. Iemand structureel negeren kan misschien wel even schadelijk zijn. Als mensen geheel niet gehoord of gekend worden, schaadt hen dat vaak zoveel dat er nauwelijks van een menswaardig bestaan gesproken kan worden. Mensen hebben mensen nodig, we zijn op elkaar aangewezen.

 

 

De bijbeltekst die we lazen is ook een voorbeeld van een treffen tussen twee mensen die elkaar niet kenden. De tekst laat zien hoe Jezus en de Samaritaanse vrouw tot een werkelijke ontmoeting komen ondanks de aanvankelijke verschillen. Maar eerst zingen we: lied 974: 1 en 2

 

B) Een ontmoeting met Jezus als mens en God

Jezus en de Samaritaanse vrouw zijn toevallig op hetzelfde moment op dezelfde plek. Net als de mensen in het filmpje. Maar Jezus en de vrouw komen zelf tot een gesprek. 

 

De vrouw is verbaasd dat Jezus haar om water vraagt. Hoe kunt u als Jood dat doen, terwijl ik Samaritaanse ben? Joden en Samaritanen gaan immers niet met elkaar om?

De vrouw wijst op de verschillen tussen hen. Zij impliceert daarmee dat zij hem vanwege hun verschillende afkomst niet zou kunnen helpen. Het is eigenlijk wat vreemd dat zij dit zegt. Joden en Samaritanen gingen wel met elkaar om, bijvoorbeeld in de handel. Maar een echt goede verstandhouding was er niet. Komt de vraag haar te persoonlijk over? Voelt ze al aan dat er meer gevraagd wordt dan alleen water? Dat er een gesprek uit voort zal komen?

Er ontstaat een bijzonder gesprek, een ontmoeting tussen twee mensen die normaliter niets met elkaar zouden hebben.

Wat maakt die bijzondere ontmoeting mogelijk? Enerzijds eenvoudigweg het gegeven dat deze twee mensen hier op dezelfde plek zijn. Anderzijds blijft de vrouw maar vragen stellen. Zij probeert met haar vragen te begrijpen wat die vreemde man wil, wie hij is, wat hij nou eigenlijk bedoelt. Zij vraagt door en dat maakt het mogelijk voor Jezus om te antwoorden. In het filmpje zagen we ook dat het zo werkt. De mensen blijven elkaar maar vragen stellen, om te zoeken wat ze delen.

In reactie op de vragen laat Jezus direct heel veel van zichzelf zien. 'Als u wist wie het is die u om water vraagt, zou u hem erom vragen en dan zou hij u levend water geven.' Zoveel geeft hij niet direct prijs in alle ontmoetingen waarover geschreven staat

Hoewel de kern en boodschap van deze bijbeltekst uiteraard om dat levend water draait, laten we dat thema vandaag even liggen en kijken we naar andere dingen die we vanuit deze ontmoeting kunnen leren.

Er is een beweging in de tekst waar te nemen. Eerst is de vrouw afstandelijk, maar door middel van haar vragen hoort ze van Jezus intenties. De vragen die de vrouw stelt, maken het Jezus mogelijk om veel van zichzelf te laten zien, zich te laten kennen. Haar sceptische vragen verstommen. Sterker nog, zij wil levend water van Jezus ontvangen. 

 

Tot hier toe is het een gesprek dat tussen mensen kan plaatsvinden. Een gesprek waar de vrouw inspiratie uit haalt om levend water te ontvangen. Iets later dringt pas tot haar door dat zij met een profeet te maken zou hebben. Het gesprek krijgt voor haar een nieuwe lading, een verbinding met het goddelijke of met God. Dat gebeurt op het moment dat Jezus laat zien dat hij meer van haar weet dan zij kan verwachten. Hij weet dat zij in feite geen man heeft, terwijl ze getrouwd is. Later als zij in de stad gaat getuigen en vele Samaritanen tot geloof brengt, getuigt zij door te zeggen: 'Hij weet alles van me.'

 

Zo belangrijk is het om gekend te worden. Dat maakt de ontmoeting tussen Jezus en de vrouw bijzonder. Ze worden beide gekend. De vrouw leert Jezus kennen in zijn volle glorie. Hij wordt gekend en brengt daarmee teweeg dat het leven van de vrouw op positieve wijze verandert. Zij wordt gekend door Jezus. Zij weet op dat moment dat zij gekend wordt door God en wordt daardoor geraakt in haar binnenste. Dat stelt haar vervolgens in staat om andere mensen tot zegen te zijn.

 

Cruciaal is het om in de ontmoeting elkaar te leren kennen. Dat brengt de gesprekspartners uiteindelijk ook dichter bij zichzelf. Een werkelijke ontmoeting brengt vaak beide gesprekspartners weer iets verder op hun levenspad.

 

We zingen 974: 3 en 5

 

C) Gekend door God

We hadden het zojuist over de ontmoeting van Jezus met de Samaritaanse vrouw. Op een gegeven moment straalt er iets van een ontmoeting met God door in de ontmoeting tussen twee mensen. Dat kun je hebben in gesprekken met mensen, dat je op een gegeven moment het gevoel hebt dat je iets van God herkent, of dat je voelt dat God aanwezig is. Je zou zelfs kunnen zeggen dat ontmoetingen met het goddelijke slechts mogelijk zijn door middel van andere mensen. Al zullen ook genoeg mensen aangeven de ontmoeting met God juist in de natuur te vinden. Of in het gebed of tijdens meditatie.

 

Er is iets bijzonders waardoor we soms ervaren dat er meer is dan dat wat we om ons heen zien of meemaken. Dat kunnen we voelen, maar het is vaak wel nodig om daar voor open te staan. Van de zomer las ik het boek 'Aleph' van Paulo Coehlo. De auteur ook van De Alchemist. Het viel me op dat hij een kunstenaar is in het herkennen van het bijzondere in een ontmoeting. Wanneer hij mensen tegenkomt, hele gewone mensen, of een beetje eigenzinnige personen, herkent hij al snel dat er in die ontmoeting een betekenis voor hem ligt. Hij ervaart dan dat wat er gebeurt richting geeft aan zijn levenspad en aan zijn weg met God.

 

We luisteren na de preek naar het lied 'Ken je mij' van Trijntje Oosterhuis. Voor sommigen zal het herkenning oproepen, omdat ze er in de 30+ groep al mee bezig zijn geweest.

Hier is geen sprake van een ontmoeting tussen mensen, maar een directe communicatie met God. In het lied klinkt het besef door dat God ons beter kent dan wij onszelf kennen. 'Ken je mij, wie ben ik dan? Weet jij mij beter dan ik?'

Het is precies datgene waardoor de Samaritaanse vrouw inziet dat Jezus van God komt. Omdat hij alles van haar weet.

 

Het lied laat doorschemeren dat de ik-persoon eigenlijk liever zelf zou weten wij zij is.

Ik zou een woord willen spreken

Dat waar en van mij is

Dat draagt wie ik ben,

dat het houdt,

Ik zou een woord willen spreken

Dat rechtop staat als mens die mij aankijkt en zegt

Ik ben jouw zuiverste zelf,

Vrees niet, versta mij, ik ben, ik ben

 

Als zij zichzelf maar eenmaal volledig zou kennen, als haar zuiverste zelf en daar vrede mee kon hebben. Het gevoel zou hebben dat ze er mag zijn.

Maar wij mensen hebben dat vermogen niet. Het volgende couplet laat dat ook zien. God is de enige die ons volledig kan kennen. God kent ons in onze naaktheid en onvolkomenheid en is de enige die ons volledig accepteert.

 

Wij blijven zoeken naar God. Als wij iets van God ervaren, zien wij meer van onszelf, zien wij meer van de wereld, waardoor we kunnen groeien op onze levensweg. Daar putten wij kracht uit.

 

Zowel de ontmoetingen met mensen als die met God helpen ons te groeien naar de mens die wij zouden kunnen zijn. Zij stellen ons in staat om meer mens te zijn zoals we bedoeld zijn te zijn.

 

Het is daarom waardevol om momenten te zoeken en te creëren waarop mensen elkaar werkelijk kunnen zien. En om met elkaar na te denken en uit te wisselen op welke momenten we God ervaren in ons leven. Om God de kans te geven in ons midden aanwezig te zijn. Dat hopen we dit jaar zoveel mogelijk te kunnen doen.

Amen

Ds. Annika van Esschoten, 14 september 2014, Druten

Verbinding

Samen zoeken naar sporen van God en geïnspireerd er gestalte aan geven door met elkaar een uitnodigend thuis te vormen.

 

Agenda

zo juni 24 @ 9:30AM -
Eredienst Horssen
zo juni 24 @11:00AM -
Eredienst Druten
zo juli 01 @ 9:30AM -
Eredienst Druten
zo juli 01 @11:00AM -
Eredienst Horssen
zo juli 08 @10:00AM -
Eredienst 3bij1 Horssen
zo juli 15 @10:00AM -
Eredienst Druten
zo juli 22 @10:00AM -
Eredienst Bergharen
zo juli 29 @10:00AM -
Eredienst 3bij1 Horssen
zo aug 05 @10:00AM -
Eredienst Druten
zo aug 12 @10:00AM -
Eredienst Bergharen
Copyright © 2018 Streekgemeente Maas en Waal. Alle rechten voorbehouden.
Joomla! is vrije software uitgegeven onder de GNU/GPL Licentie.

Copyright © 2013. All Rights Reserved.